برای آشنایی با گردشگری فرهنگی پیش از هر چیز باید بدانیم فرهنگ چیست؟ برای ارائه تعریف مختصری از فرهنگ میتوانیم بگویم، فرهنگ مجموعه پیچیدهای از دانشها، باورها، هنرها، قوانین، اخلاقیات و عادات است که مردم یک جامعه با آن زندگی میکنند. به عنوان مثال در کشور ما، ایران، شیوه زندگی، باورها و عادات و اخلاقیات مردم خطه شمال با مردم جنوب و شرق و غرب ایران بسیار متفاوت است، از این رو میتوانیم کشور ایران را کشوری با فرهنگهای مختلف بنامیم که در هر نقطه از آن، فرهنگ مردم با نقطهای دیگر متفاوت است. به عبارت دیگر فرهنگ اشتراک اجتماعی از مردم است که به وسیله آموزش به نسل بعدی منتقل میشود.
با توجه به تعریفی که از فرهنگ ارائه دادیم، گردشگری فرهنگی به شیوهای از گردشگری گفته میشود که فرهنگ مردم یک منطقه را هدف بازدید و گردش خود قرار میدهد.
گردشگری فرهنگی چه ویژگیهایی دارد؟
گردشگری فرهنگی بیش از هر چیز به تاریخچه، شیوه زندگی، هنر و اندیشه مردمان یک جامعه تمرکز میکند. به همین منظور گردشگر فرهنگی اغلب، زمان سفر خود را صرف بازدید از هر آن چیزی میکند که به فرهنگ یک منطقه مرتبط است؛ موزهها و بناهای تاریخی و دینی، آثار هنری و معماری، نمایشگاهها و جشنوراهها، رستورانهای غذاهای محلی و…. این شیوه از گردشگری هم شامل گردشگری شهری و هم شامل گردشگری روستایی میشود. گردشگری روستایی اگر با هدف آشنایی با سنتها و فرهنگهای بومی و شیوه زندگی مردم محلی صورت گیرد، گردشگری فرهنگی به حساب میآید.
سفر به شهر مسجد ها در تور استانبول با اقامت در بهترین هتل ها
تاریخچه گردشگری فرهنگی
گردشگری فرهنگی یکی از قدیمیترین شیوههای گردشگری به حساب میآید. در طول تاریخ، همواره رویارویی و آشنایی با فرهنگ دیگر کشورها و دست یافتن به هویت فرهنگی آنها و کسب تجربه از این طریق یکی از اهداف گردشگران بوده است. در زمانهای قدیم که کسب تجربه از طریق شبکه جهانی اینترنت امکانپذیر نبود، این نوع گردشگری بسیار اهمیت داشت.
در دنیای مدرن امروزی شما برای یادگرفتن هر چیزی تنها به صفحه کامپیوتر رجوع میکنید، ولی در روزگار قدیم هر کشوری برای اینکه بتواند از تجربه دیگر کشورها در امور مختلف استفاده کند، از طریق سفر به آن کشورها و مشاهده فرهنگ آنها کسب تجربه کرده و این تجربیات را به کشور خود منتقل میکرد.
به عنوان مثال طبق نظر برخی تاریخدانان اولین آسیاب بادی در ایران و در شهر سیستان ساخته شد و تکنولوژی ساخت آسیاب بادی و تهیه آرد از ایران به دیگر کشورها راه پیدا کرد. بدین ترتیب گردشگری فرهنگی در گذشته یکی از شیوههای مهم و ضروری برای زندگی به حساب میآمد.
انواع گردشگری فرهنگی
شاید بتوانیم گردشگری فرهنگی را بر اساس نوع فرهنگی که برای صنعت گردشگری جاذبه ایجاد میکند به دو نوع سنتی و مدرن تقسیم کنیم. بسیاری از کشورها از لحاظ فرهنگ باستانی که روزگاری در آن کشور ریشه داشته و آثار تاریخی آن نیز هنوز برجا مانده است دارای اهمیت فرهنگی هستند.
به عنوان مثال شهر شیراز در ایران دارای همین ویژگی است. بسیاری از گردشگران به شیراز سفر میکنند تا با بازدید تختجمشید به عنوان یکی از تنها بازماندگان فرهنگ متعلق به دوره هخامنشیان با فرهنگ آن زمان آشنا شوند. در میان دیگر کشورها یونان نیز از این ویژگی برخوردار است.
کشور یونان با دربرداشتن صدها آثار باستانی متعلق به دوره یونان قدیم بازتابدهنده فرهنگ سنتی یونان و اروپا است. اما نوع دوم از گردشگری فرهنگی در جستجوی فرهنگ سنتی یا تاریخی یک منطقه نیست، بلکه بر تفاوتهای فرهنگی و جاذبههای فرهنگی زمان حال حاضر تمرکز دارد. توریستی که به تهران سفر میکند، از موزه کاخ نیاوران و خیابانها لالهزار و بازار تجریش دیدن میکند به دنبال کشف هویت فرهنگی تهران و مردم تهران است.
در یک دستهبندی دیگر گردشگری فرهنگی را میتوانیم به دو نوع گردشگری اماکن فرهنگی و تاریخی و گردشگری مردمشناسی تقسیم کنیم. در گردشگری اماکن فرهنگی و تاریخی و فرهنگی مثل موزهها، سایتهای باستانشناسی، آثار هنری، نمایشگاهها و … هدف بازدید قرار میگیرند اما در گردشگری مردمشناسی آشنایی با شیوه زندگی مردم، آداب و رسوم، فرهنگ و اخلاقیات آنها هدف گردشگر است.
مردمشناسی میتواند از طریق بازدید خیابانهای پر تردد، کافهها و رستورانهای دارای پاتوق، دیدن تئاترها و نمایشگاهها و کنسرتهای محلی، شرکت در تجمعات و جشنوارههای مردمی و گپ زدن با مردم و… حاصل شود.
سفری هیجان انگیز و به یادماندنی در طبیعتی وحشی با تور سریلانکا
شاخصههای فرهنگی ایران برای گردشگران
ایران یکی از کشورهایی است که برای گردشگران فرهنگی سراسر دنیا جذابیتهای فراوانی دارد. یکی از دلایل این جاذبه توریستی پیشینه تاریخی ایران است. کشورهای اندکی در تمام دنیا در گذشته خود دارای امپراطوری هستند. امپراطوریها چنان عظیم و دارای تمدن بودند که اغلب تمدن و فرهنگ و دستاوردهای آنها به دیگر کشورها صادر میشد و بر روی شیوه زندگی دیگر ملتها نیز تأثیر میگذاشت.
از جمله مهمترین امپراطویها در گذشته امپراطوری هخامنشی، امپراطوری روم (بیزانس)، امپراطوری چین و غیره است. به همین دلیل آثار تاریخی و فرهنگی بازمانده از امپراطوری بزرگ هخامنشی برای بسیاری از توریستها و شرقشناسان همواره جالب توجه بوده است. علاوه بر این، ایران کشوری با فرهنگهای متنوع است و این تنوع فرهنگی که درون مرزهای یک کشور در کنار هم جمع شدهاند از دیگر جاذبههای توریستی ایران به حساب میآید. تنوع صنایع دستی و آثار معماری در ایران یکی دیگر از مشخصههای فرهنگی ایران است.
بافت معماری یزد، بوشهر، ماسوله و …. چنان تنیده در فرهنگ مردمان این شهرها است که توجه هر توریستی را به خود جلب میکند. یکی دیگر از المانهای فرهنگی ایران، حفظ آئینها و سنتهای و مراسمی است که ریشه در تاریخ و فرهنگ مردمان ایران دارند. رویدادها و مراسمی نظیر چهارشنبه سوری، شب یلدا، عزاداریها، تعزیهخوانی، نخلگردانی و… که در بسیاری از مناطق کشور همچنان به شکل سنتی خود اجرا میشوند، بازتابدهنده بخش عظیمی از هویت فرهنگی ایران هستند.
آثار هنری مانند نقاشی، خوشنویسی، فیلم، تئاتر، موسیقی، مینیاتور، کاشیکاری، قالیبافی، فرشبافی، میناکاری، معرقکاری، منبتکاری، سفالگری، کوزهگری، ترمهبافی، زیلوبافی، حصیربافی و… نیز ایران را تبدیل به گنجینهای برای گردشگران فرهنگی میکند.
